Tilgangur og ferli kalí í áburði og jarðvegi

Hlutfall næringarefna í áburðagjöf skiptir meira máli en magn hvers áburðarefnis fyrir sig. Uppskera ræðst hlutfallslega af mest takmarkandi næringarefni. Ef skortur er á kalí eða fosfórs skiptir engu máli hversu mikið köfnunarefni grasið fær.

Viðmið á áburðarskömmtum frá RML er eftirfarandi:

Form fosfórs í áburði

Fosfór í Yara áburði er á ólífræna forminu fosfórpentoxíð (P₂O₅). Þegar það leysist upp í vatni verður til díhýdrógenfosfat (H₂PO₄)⁻ sem nýtist plöntum.

Fosfór í jarðvegi

Við veðrun losnar fosfór úr bergefnum og við niðurbrot lífrænna efna sem Innihalda fosfór (P). Það getur svo bundist í misvatnleysanleg lífræn og ólífræn efnasambönd í jarðvegi t.d. málm katjónir eins og kalk (Ca), járn (Fe) og ál (Al) í leir í jarðveginum og myndað lífræn efnasambönd sem gerir það ótiltækt plöntum. Hins vegar geta örverur í jarðveginum umbreytt lífrænu fosfór í ólífrænt fosfór sem gerir það tiltækt plöntum.

Rætur plantna gefa frá sér sérstök efni eftir þörf sem hvetja örverur til að brjóta niður lífræn efni sem innihalda fosfór og önnur næringarefni. Raki, hitastig, sýrustig og magn lífræns efnis hefur áhrif á þetta ferli. Sýrustig og hlutfall lífrænna efna er hægt að bæta með kalkdreifingu og dreifingu mykju, taði og/eða kjötmjöli. Kjör sýrustig fyrir hámarks nýtingu fosfórs í jarðveginum er 6 til 7,5 pH.

Hlutverk fosfórs í plöntum

Fosfór er lykilþáttur í ATP, sem er orkumiðill frumna, DNA, RNA og frumuhimnu. Það gegnir lykilhlutverki í orkuframleiðslu, rótarvöxt, blómstrun og fræmyndun.

Myndin sýnir hringrás, tap og mismunandi form fosfórs í jarðveginum.

Form Kalí í Yara áburði

Í Yara áburði er kalí á forminu (K₂O) en plöntur taka einungis kalí upp sem kalíjón (K⁺). K₂O breytist snögglega í K⁺ þegar það leysist upp í vatni.

Kalí í jarðvegi

Í íslenskum jarðvegi finnst kalí mest í líparíti sem er súrt gosberg en töluvert minna af því finnst í basalti sem er algengasta bergtegund yfirborðs jarðar. Hægt og rólega losna kalíjónir úr þessum bergtegundum við veðrun og það binst ekki fast í nýmandaðar leirsteindir heldur er tekið upp af plöntum eða skolast út með jarðvegsvatni. Raki, hitastig, sýrustig og magn lífræns efnis stýrir þessu ferli. Kalíjónir hafa dálitla hreyfigetu í jarðveginum þar sem þær ferðast á milli plantna og yfirborðs agna en þurrkur og lágur hiti minnkar hreyfigetu þeirra og hægir á upptöku í rótum. Kjör sýrustig fyrir kalí fyrir hámarks upptöku plantna er 6 pH eða hærra. Því lægra sem sýrustigið er, því hærra hlutfall er af H⁺ jónum og uppleysanlegu áli í jarðveginum. Þegar pH er undir 6 fer það að þvinga burt kalíjónum.

Hlutverk kalí í plöntum

Kalí spilar lykilhlutverk í upptöku vatns með osmósu, jónajafnvægi í frumuhimnu sem viðheldur réttri vatnsspennu, samflutning á sykrum sem stuðlar að hagkvæmari ljóstillífun og aðlögun við stressi og áreiti frá umhverfi með því að styrkja rætur og stöngul. Kalí eykur þol plantna gegn misjöfnu aðgengi að vatni, hitastigsbreytingum, vindálagi, þungmálmaeitrun og fleira.

Myndin sýnir hringrás, tap og mismunandi form kalís í jarðveginum.