Árið 2025 mældist töluverð lækkun á próteininnihaldi gróffóðurs bæði hér á landi og í Noregi, en í Noregi hafði próteininnihaldið lækkað um 1,5 prósentustig síðan 2007. Búfræðingurinn Anders Rognlien hjá Yara International telur þessa þróun vera vegna óhentugs sláttutíma eða skort á köfnunarefni og brennisteini og jafnvel öðrum snefilefnum.
Sláttutími
Það eru margir þættir sem hafa áhrif á magn og gæði uppskeru en áburðargjöf og sláttutími, ef veður leyfir, eru tveir af þeim þáttum sem auðveldast er að stjórna. Fyrri sláttur er mikilvægasta og stærsta uppskera sumarsins sem framkallar stærsta hluta þess gróffóðurs sem aflað er.
Passa þarf hins vegar vel upp á tímasetningu fyrri sláttar til að tryggja góð gæði fóðursins. Stór en næringasnauður fyrri sláttur er talinn tryggja öryggi á mörgum bæjum, en það getur í raun verið dýr mistök. Að slá fyrr stuðlar að auknu próteini, betra fóðurgildi, minni vinnslukostnaði á hverja fóðureiningu, meiri sveigjanleika við síðari slætti og minni áhættu vegna slæms veðurs.
Tap á gæðum fóðurs vegna veðurs er dýrkeypt ef sveigjanleiki á sláttutíma er lítill. Í mörgum tilfellum er best að nýta góðann veðurkafla til heyskapar ef tækifæri gefst, þótt grasið sé ekki komið á besta vaxtarstig, til að tryggja hágæða uppskeru og leggja svo meiri áherslu á seinni slætti. Sum grös eins og vallarfoxgras endist hins vegar betur eftir því sem slegið er seinna en meltanleikinn fellur hratt ef það fær að vaxa of lengi svo mikilvægt er að finna jafnvægi þarna á milli.
Tafla sýnir niðurstöður heyefnagreininga frá RML
Áburðargjöf
Ástæður fyrir of lágu próteini í gróffóðri eru líklega margar en algengt er að grasið sé ekki að fá nægilega næringu, bæði hvað varðar nitur og brennistein. Þetta ættu ráðgjafar sem bera ábyrgð á áburðaráætlunum, að hafa skýrt í huga.
TINE (norskt mjólkurafurðarfélag) framkvæmdi áburðartilraun sumarið 2024 þar sem borið var á tilraunabletti 4 kg af köfnunarefni (N) og 1 kg af brennisteini (S) umfram áburðaráætlun bóndans þegar grasið hafði náð 10 cm í hæð. Í fyrsta slætti jókst próteinmagn um 2,6 prósentustig í 42 af 54 reitum en þessum 12 sem engin aukning mældist var borið mikið á frá byrjun. Slík áburðargjöf á ákveðnu vaxtarstigi grassins gæti þar af leiðandi stuðlað að próteinríkari og almennt næringaríkari uppskeru.
Þrátt fyrir að sumarið 2025 hafi boðið upp á góð skilyrði til að framleiða gott gróffóður, bæði hér á landi og í Noregi, þá var meðalpróteinið í fóðrinu 15,1% í Noregi og 14,1% hérlendis samkvæmt heysýnagögnum RML. Viðmiðið hér er 14 til 18% svo meðalpróteinið á Íslandi var rétt fyrir ofan lágmarksgildið. Ef stefnt væri á 17% meðaltal á próteini, eins og Anders Rognlien lagði fram, gæti slík aukning minnkað þörfina á kjarnfóðri og aukið nýtingu á íslensku byggi talsvert.
Próteinhlutfall er einnig breytilegt eftir jarðvegs gerð en almennt skilar mójörð próteinríkari uppskeru heldur en melajörð. Próteinhlutfallið í uppskeru mójarðar fellur hægt með vaxtartíma vegna þess að í mójörð losnar meira tiltækt nitur úr lífrænum efnum jarðvegsins með sumrinu sem plöntur geta tekið upp. Ekki er slíkt framboð niturs í melajörð svo próteinhlutfallið fellur hraðar með vaxtartímanum. Æskilegt er að tryggja gæðauppskeru frekar en hámarksuppskeru í slíkri jarðvegsgerð.
Gæði gróffóðurs skipta sköpum fyrir fóðrun búfjár og afkomu bænda og góð fóðuröflun snýst um að tryggja stöðugan aðgang að hágæða fóðri á sem hagkvæmastan hátt. Gott skipulag, vöktun og rétt tímasett vinnu brögð frá sáningu til geymslu skipta þar lykilmáli.
Afla þarf frekari þekkingu á hlutverki og samspil steinefna og snefilefna í íslenskum jarðvegi til að hámarka nýtingu áburðarefna.